Η «ακτινογραφία» του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τους Δήμους: «Φασόν» εσωτερικοί έλεγχοι και απευθείας αναθέσεις
Αντιμέτωπη με τις χρόνιες παθογένειές της, τη γραφειοκρατική αδράνεια και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς «βιτρίνας» βρίσκεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση, όπως αποκαλύπτει η Ετήσια Έκθεση 2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 6369/21.10.2026. Το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο της χώρας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη διαχείριση του δημοσίου χρήματος, αποδεικνύοντας ότι η τυπική ύπαρξη διαδικασιών και συμβάσεων δεν διασφαλίζει σε καμία περίπτωση τη διαφάνεια ή την προστασία των δημοσίων πόρων.
Στο επίκεντρο του ελέγχου βρέθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι Δήμοι και οι υπόλοιποι δημόσιοι φορείς οργανώνουν τον εσωτερικό τους έλεγχο, τέσσερα χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου 4795/2021. Τα στοιχεία σοκάρουν: το 90% των εξεταζόμενων φορέων επέλεξε τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης για τις υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου. Αυτό μεταφράζεται στο ότι το 85% της συνολικής αξίας των συμβάσεων –περίπου 7,6 εκατομμύρια ευρώ– δόθηκε χωρίς ανοιχτούς διαγωνισμούς.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, αφορά το ολιγοπώλιο που έχει διαμορφωθεί στον κλάδο. Το 65,5% του πλήθους και της αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε σε μόλις οκτώ αναδόχους, οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την επικράτεια. Η υψηλή αυτή συγκέντρωση γεννά τον κίνδυνο ελέγχων «φασόν», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η έκθεση. Οι ιδιωτικές εταιρείες τείνουν να χρησιμοποιούν τυποποιημένα πρότυπα ελέγχου και έτοιμα παραδοτέα, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες, τις τεχνικές υπηρεσίες, την ακίνητη περιουσία ή τους πραγματικούς δημοσιονομικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει ξεχωριστά ένας μεγάλος ή ένας μικρός Δήμος.
Η εικόνα της «εικονικής συμμόρφωσης» επιτείνεται από ένα ακόμα εντυπωσιακό στοιχείο: σε σύνολο 152 εκθέσεων που συνέταξαν οι εξωτερικοί συνεργάτες, δεν διατυπώθηκε ούτε μία αρνητική γνώμη για τη συνολική επάρκεια των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου. Το Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε υψηλά ποσοστά θετικών γνωμών ακόμη και σε φορείς που δεν διέθεταν καν καταγεγραμμένο σύστημα ελέγχου, χαρτογράφηση διαδικασιών ή ορισμένους δημοσιονομικά υπευθύνους. Παράλληλα, διαπιστώθηκε σοβαρό κενό στην παρακολούθηση αυτών των αναδόχων, καθώς στα τρία τέταρτα των περιπτώσεων η παραλαβή του έργου γίνεται από όργανα εκτός των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου, χωρίς τη συμμετοχή πιστοποιημένου ελεγκτή σε ποσοστό άνω του 90%.
Συνολικά, η «ακτινογραφία» σε 666 φορείς του δημοσίου τομέα αποκαλύπτει μια απογοητευτική πραγματικότητα. Μόλις το 19% των φορέων πληροί τα κριτήρια για ένα λειτουργικά ολοκληρωμένο Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου. Αντίθετα, το 81% αποτυγχάνει να εναρμονιστεί με τα κριτήρια, το 68% έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές εσωτερικές του διαδικασίες, ενώ το 32% των φορέων που έχουν συστήσει σχετική Μονάδα δεν έχει μεριμνήσει καν για τη στελέχωσή της.
Η επόμενη ημέρα για την Αυτοδιοίκηση είναι κρίσιμη. Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου καθιστά σαφές ότι οι Δήμοι δεν μπορούν πλέον να οχυρώνονται πίσω από τυπικές συμβάσεις και γραφειοκρατικά «κουτάκια». Απαιτείται άμεση στροφή σε ουσιαστικούς, εξατομικευμένους ελέγχους, στελέχωση των εσωτερικών υπηρεσιών με εξειδικευμένο προσωπικό και αυστηρή επίβλεψη των δημοσίων έργων και των εσόδων, όπως το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ) και οι παραχωρήσεις αιγιαλού, ώστε να μπει οριστικό τέλος στην απώλεια δημόσιων πόρων.
