Διευρύνεται σημαντικά ο κύκλος των δικαιούχων της ειδικής άδειας προστασίας της μητρότητας, με το νέο πλαίσιο να καλύπτει πλέον περισσότερες μορφές οικογένειας και εργασίας. Το εννεάμηνο που χορηγείται από τη ΔΥΠΑ αφορά, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, όχι μόνο τις φυσικές μητέρες, αλλά και θετές και τεκμαιρόμενες μητέρες, ενώ επεκτείνεται σε εργαζόμενες με μερική και εποχική απασχόληση. Παράλληλα, αποσαφηνίζονται οι κανόνες για υιοθεσία, αναδοχή και την απόκτηση παιδιού από ομόφυλα ζευγάρια.
Η αλλαγή προκύπτει από πρόσφατη υπουργική απόφαση που τροποποιεί το πλαίσιο της ειδικής άδειας και της ειδικής παροχής προστασίας της μητρότητας. Στόχος των νέων ρυθμίσεων είναι να αντιμετωπιστούν περιπτώσεις που μέχρι σήμερα δεν καλύπτονταν με τον ίδιο τρόπο και να αποσαφηνιστούν οι προϋποθέσεις για διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων και οικογενειών.
Η ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας έχει διάρκεια έως εννέα μήνες και αποτελεί διαφορετική παροχή από την άδεια κυοφορίας και λοχείας. Κατά τη διάρκειά της, η ΔΥΠΑ καταβάλλει μηνιαία παροχή που συνδέεται με τον εκάστοτε κατώτατο μισθό, ενώ διατηρείται και η ασφαλιστική κάλυψη. Η άδεια μπορεί να ακολουθήσει την κανονική άδεια, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ισχύουν.
Για τις μισθωτές στον ιδιωτικό τομέα, η βασική άδεια μητρότητας παραμένει στις 17 εβδομάδες, δηλαδή 119 ημέρες. Από αυτές, οι οκτώ εβδομάδες χορηγούνται πριν από τον τοκετό και οι εννέα μετά. Το εννεάμηνο της ειδικής προστασίας έρχεται στη συνέχεια και αποτελεί πρόσθετο χρόνο για τη φροντίδα και την ανατροφή του παιδιού.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τις εργαζόμενες με μερική απασχόληση. Πλέον, η μερική απασχόληση δεν αποκλείει την πρόσβαση στην ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Η νέα ρύθμιση έχει ιδιαίτερη σημασία για εργαζόμενες που απασχολούνται λιγότερες ώρες και χρειάζονται παράλληλα να συμπληρώσουν το εισόδημά τους.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι εποχικά εργαζόμενες. Η εποχική λειτουργία μιας επιχείρησης δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για την απόρριψη ή τη διακοπή της παροχής, εφόσον η εργασιακή σχέση εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ. Πρόκειται για ρύθμιση με ιδιαίτερη βαρύτητα σε κλάδους όπου η απασχόληση συνδέεται άμεσα με την τουριστική περίοδο και παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις μέσα στο έτος.
Διευρύνεται παράλληλα η έννοια του δικαιούχου. Εκτός από τη φυσική μητέρα, στο πλαίσιο εντάσσονται πλέον ρητά η θετή μητέρα και η τεκμαιρόμενη μητέρα σε περιπτώσεις παρένθετης μητρότητας. Για την υιοθεσία, η προστασία μπορεί να αφορά παιδί έως και την ηλικία των οκτώ ετών. Έτσι, η παροχή συνδέεται περισσότερο με την ένταξη και τη φροντίδα του παιδιού στην οικογένεια και λιγότερο αποκλειστικά με τον τοκετό.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τις περιπτώσεις όπου η υιοθεσία ακολουθεί περίοδο αναδοχής. Η ειδική άδεια μπορεί να ξεκινήσει από την ένταξη του παιδιού στην οικογένεια με σκοπό την υιοθεσία, ακόμη και στην περίπτωση που η θετή μητέρα είχε προηγουμένως λάβει το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας ως ανάδοχη μητέρα.
Το νέο πλαίσιο λαμβάνει υπόψη και την περίπτωση απόκτησης κοινού παιδιού από ομόφυλους συζύγους. Ο αρχικός δικαιούχος της άδειας καθορίζεται με κοινή δήλωση των δύο συζύγων προς τον εργοδότη ή τους εργοδότες τους, ώστε να υπάρχει σαφής διαδικασία ως προς το ποιος θα κάνει πρώτος χρήση της παροχής.
Παράλληλα, εξακολουθεί να υπάρχει δυνατότητα μεταβίβασης μέρους της ειδικής άδειας στον πατέρα, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία. Η δυνατότητα αυτή επιτρέπει στις οικογένειες να διαμορφώνουν διαφορετικά τον χρόνο απουσίας από την εργασία, ανάλογα με τις ανάγκες τους.
Αλλαγές προβλέπονται και στον τρόπο υπολογισμού της παροχής. Η ΔΥΠΑ εξακολουθεί να καταβάλλει ποσό που αντιστοιχεί στον κατώτατο μισθό, μαζί με την αναλογία δώρων και επιδόματος αδείας. Για τις περιπτώσεις μερικής απασχόλησης, στον υπολογισμό λαμβάνεται πλέον υπόψη και η πρόσθετη απασχόληση κατά το εξάμηνο που προηγείται της άδειας.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης ειδικές ρυθμίσεις για εργαζομένους που ασφαλίζονται σε φορείς διαφορετικούς από τον e-ΕΦΚΑ ή ακόμη και για μη μισθωτούς, εφόσον πληρούνται οι απαιτούμενες ασφαλιστικές προϋποθέσεις. Παράλληλα, αποσαφηνίζεται ότι η καταβολή των αποδοχών από τον εργοδότη κατά τη διάρκεια της άδειας μητρότητας δεν συνεπάγεται αυτομάτως απώλεια του δικαιώματος στην ειδική παροχή της ΔΥΠΑ.
Αλλάζει και ο τρόπος πληρωμής της παροχής, καθώς αυτή πιστώνεται σε λογαριασμό που κινείται αποκλειστικά μέσω προπληρωμένης κάρτας, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο για τις σχετικές παροχές. Παράλληλα, καθορίζονται περιπτώσεις στις οποίες η παροχή μπορεί να διακοπεί, όπως η λύση της εργασιακής σχέσης χωρίς νέα απασχόληση ή η διαπίστωση ότι ο δικαιούχος εργάζεται ενώ κάνει χρήση της ειδικής άδειας.
Για τις εργαζόμενες που επηρεάζονται από τις νέες ρυθμίσεις προβλέπονται και μεταβατικές διατάξεις. Σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων και ανάδοχων μητέρων δίνεται προθεσμία 60 ημερών για την υποβολή της αίτησης για την ειδική άδεια και την αντίστοιχη παροχή.
Οι αλλαγές μετακινούν έτσι το επίκεντρο της πολιτικής προστασίας της μητρότητας από ένα στενότερο μοντέλο που συνδεόταν κυρίως με τη φυσική μητέρα και τον τοκετό σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, το οποίο λαμβάνει υπόψη διαφορετικές μορφές οικογένειας και εργασιακής σχέσης. Για χιλιάδες εργαζόμενες, το εννεάμηνο της ΔΥΠΑ αποτελεί κρίσιμο χρόνο για την πρώτη περίοδο ζωής του παιδιού· η διεύρυνση των δικαιούχων επιχειρεί πλέον να καταστήσει την πρόσβαση σε αυτό περισσότερο συμβατή με την πραγματικότητα της σύγχρονης αγοράς εργασίας.
