Ισπανία: Πώς οδηγήθηκαν τα δύο τρένα στη σύγκρουση – Τα ηχητικά ντοκουμέντα, οι ευθύνες και τα κρίσιμα ερωτήματα
- Σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου στην Ισπανία προκαλεί η νέα πολύνεκρη τραγωδία, με τουλάχιστον 68 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες, μετά τη σύγκρουση δύο τρένων στην περιοχή του Τολέδο
Τουλάχιστον 68 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους την Τετάρτη στην Ισπανία, όταν ένα τρένο υψηλής ταχύτητας προσέκρουσε με σφοδρότητα σε ένα ακινητοποιημένο τρένο.
Η περιφερειακή κυβέρνηση της Καστίλης-Λα Μάντσα επιβεβαίωσε τον αριθμό των νεκρών και ανακοίνωσε ότι άλλοι 58 άνθρωποι λάμβαναν ιατρική περίθαλψη σε νοσοκομεία. Τα σωστικά συνεργεία συνεχίζουν να ερευνούν τα συντρίμμια για τον εντοπισμό επιζώντων και σορών.
Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε ότι «ολόκληρη η Ισπανία» πενθεί μετά τη σύγκρουση, η οποία, σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών, σημειώθηκε αφού δόθηκε άδεια σε συρμό της Renfe να συνεχίσει την πορεία του, παρά το γεγονός ότι υπήρχε ενεργό κόκκινο σήμα λόγω του ακινητοποιημένου τρένου της Iryο μπροστά του.
Ο Όσκαρ Πουέντε δήλωσε στους δημοσιογράφους στη Μαδρίτη ότι το κόκκινο σήμα ενεργοποιήθηκε εξαιτίας βλάβης στις επικοινωνίες ενός υπολογιστικού συστήματος, η οποία οδήγησε στην αυτόματη διακοπή της κυκλοφορίας. Ωστόσο, στη συνέχεια ελήφθη μια λανθασμένη απόφαση να επανεκκινήσει το τρένο της Renfe.
Σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία: Τα ηχητικά ντοκουμέντα
Τα κρίσιμα λεπτά πριν από τη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία αποκαλύπτουν οι ηχογραφημένες συνομιλίες του κέντρου ελέγχου του σταθμού Ατότσα στη Μαδρίτη, οι οποίες δημοσιοποιήθηκαν από την El País.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο ελεγκτής κυκλοφορίας έδωσε εντολές για συνέχιση της πορείας δύο αμαξοστοιχιών με κανονική ταχύτητα, παρά τη βλάβη στο σύστημα ασφαλείας LZB. Παράλληλα δεν ενημέρωσε εγκαίρως το τρένο που ακολουθούσε ότι ο προπορευόμενος συρμός παρέμενε ακινητοποιημένος.
Τα ηχητικά περιλαμβάνουν δύο επικοινωνίες της μηχανοδηγού του τρένου Iryo με το κέντρο ελέγχου και μία συνομιλία του ελεγκτή με τον μηχανοδηγό του AVE της Renfe, το οποίο βρισκόταν περίπου 25 χιλιόμετρα πίσω από το πρώτο τρένο.
Ο ελεγκτής δίνει εντολή στο τρένο AVE, να συνεχίσει την «κανονική πορεία» του και όχι να κινείται με οδήγηση «κατά ορατότητα», όπως προέβλεπε το πρωτόκολλο, με περιορισμό ταχύτητας στα 40 χιλιόμετρα την ώρα.
Η μηχανοδηγός του Iryo λαμβάνει επίσης την ίδια εντολή, να συνεχίσει δηλαδή την «κανονική πορεία». Ωστόσο, επτά λεπτά αργότερα τηλεφωνεί για να αναφέρει ότι το τρένο παραμένει ακινητοποιημένο, καθώς δεν μπορεί να το θέσει ξανά σε κίνηση. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν ειδοποίησε το AVE —ούτε καν εκείνη τη στιγμή, μόλις πέντε λεπτά πριν από την τραγωδία— ότι έπρεπε να φρενάρει.
Συνομιλία AVE με το κέντρο ελέγχου της Atocha
Το κρίσιμο ηχητικό απόσπασμα μεταξύ του κέντρου ελέγχου της Atocha και του AVE, διάρκειας άνω των πέντε λεπτών, είναι ιδιαίτερα συγκεχυμένο στην αρχή. Ο ελεγκτής εμφανίζεται να έχει πολλές αμφιβολίες, όμως η συνομιλία καταλήγει σε μια σαφή εντολή, στις 8:36, η οποία, σύμφωνα με την ισπανική κυβέρνηση, παραβιάζει ξεκάθαρα το πρωτόκολλο και βρίσκεται στη ρίζα του δυστυχήματος: να συνεχιστεί η κανονική πορεία, χωρίς να έχει προηγουμένως εξακριβωθεί ότι το τρένο που βρισκόταν μπροστά είχε απομακρυνθεί αρκετά —περισσότερο από 30 χιλιόμετρα— ώστε να αποφευχθεί μια σύγκρουση.
Στο τέλος της συνομιλίας, οι δύο άνδρες συντάσσουν ένα είδος πρακτικού με τις εντολές που λαμβάνει ο μηχανοδηγός, ώστε να είναι σαφές ότι και οι δύο κατανοούν το ίδιο πράγμα:
Ελεγκτής κυκλοφορίας Atocha: Προς τον μηχανοδηγό του τρένου 2080.
Μηχανοδηγός: Ναι.
Ελεγκτής: Στις 08:36.
Μηχανοδηγός: Ναι.
Και το κείμενο αναφέρει τα εξής:
«Μηχανοδηγέ του τρένου 2080: Αποσυνδέστε και επανασυνδέστε το LZB. Συνεχίστε την πορεία σας. Στη συνέχεια, συνεχίστε την πορεία σας υπό την προστασία του BSL, με κανονική πορεία».
Μηχανοδηγός: Με κανονική πορεία;
Ελεγκτής: Ναι.
Εδώ εντοπίζεται το πρώτο μεγάλο λάθος, σύμφωνα με την ισπανική κυβέρνηση: η εντολή προς το AVE να συνεχίσει την πορεία του στις 08:36, ενώ δεν είχε ακόμη εξακριβωθεί ότι το Iryo απομακρυνόταν. Επιπλέον, του δόθηκε εντολή να κινηθεί με κανονική ταχύτητα, χωρίς να εφαρμοστεί το πρωτόκολλο ασφαλείας της οδήγησης «κατά ορατότητα», το οποίο θα μπορούσε να είχε αποτρέψει το δυστύχημα.
Οι συνομιλίες του Iryo με το κέντρο ελέγχου της Atocha
Τα άλλα δύο ηχητικά αποσπάσματα αφορούν το Iryo και υποδεικνύουν ξεκάθαρα δύο ακόμη λάθη, καθώς η μηχανοδηγός είχε ενημερώσει ότι το τρένο της εξακολουθούσε να είναι ακινητοποιημένο, αφού δεν είχε καταφέρει να το θέσει ξανά σε κίνηση, παρά το γεγονός ότι είχε λάβει την άδεια να το κάνει.
Στις 08:41, η μηχανοδηγός επικοινώνησε με το κέντρο ελέγχου και ενημέρωσε ότι αντιμετώπιζε πρόβλημα με το σύστημα μετάδοσης εντολών κατά την κίνηση υπό την προστασία του BSL. Ανέφερε ότι δεν είχε λάβει την απαραίτητη εντολή και ότι το τρένο παρέμενε σταματημένο στην είσοδο της Ούρδα.
Μετά από μια σειρά συγκεχυμένων ανταλλαγών, ο ελεγκτής επανέλαβε τη διαδικασία επιβεβαίωσης των οδηγιών. Έδωσε στην μηχανοδηγό εντολή να αποσυνδέσει και να επανασυνδέσει το σύστημα και στη συνέχεια να συνεχίσει την πορεία της με κανονική ταχύτητα, υπό την προστασία του BSL.
Ο διάλογος έχει ως εξής:
Ελεγκτής: «Εντάξει, μια στιγμή. Η οδηγία αναφέρει: Μηχανοδηγέ της αμαξοστοιχίας 6076, αποσυνδέστε και επανασυνδέστε».
Μηχανοδηγός: «Και επανασυνδέστε».
Ελεγκτής: «Συνεχίστε την πορεία σας σύμφωνα με το BFL, με κανονική ταχύτητα».
Όπως επισημαίνει η El País, η εντολή αυτή δόθηκε περίπου τέσσερα λεπτά μετά την επικοινωνία με το AVE, παρότι το δεύτερο τρένο ακολουθούσε και βρισκόταν σε σχετικά μικρή απόσταση. Σύμφωνα με την περιγραφή του δημοσιεύματος, ο ελεγκτής θα έπρεπε πρώτα να έχει επιβεβαιώσει ότι το Iryo βρισκόταν εκτός της επικίνδυνης ζώνης.
Η πιο κρίσιμη ενημέρωση
Η τρίτη ηχογράφηση, σύμφωνα με το δημοσίευμα, καταγράφει την πιο κρίσιμη ενημέρωση. Στις 08:48, η μηχανοδηγός του Iryo επικοινώνησε ξανά με το κέντρο ελέγχου, εξηγώντας ότι δεν μπορούσε να χειριστεί το σύστημα LZB και ότι το τρένο παρέμενε σταματημένο στο σήμα εισόδου.
Ο διάλογος έχει ως εξής:
Μηχανοδηγός: «Το τρένο δεν μου επιτρέπει να ελέγξω το σύστημα LZB. Γι’ αυτό εξακολουθώ να είμαι ακινητοποιημένη μπροστά από το σήμα εισόδου».
Ελεγκτής: «Εντάξει. Σύμφωνοι; Λοιπόν, μόλις μπορέσετε. Και αν αντιμετωπίσετε πρόβλημα, καλέστε μας ξανά».
Μηχανοδηγός: «Εντάξει, πολύ ωραία. Θα σας ενημερώσω».
Παρά τη σαφή ενημέρωση ότι το Iryo παραμένει ακινητοποιημένο, ο ελεγκτής δεν φαίνεται να δίνει άμεση εντολή για την ακινητοποίηση ή την επιβράδυνση του AVE που ακολουθεί.
«Σοβαρά τώρα, φίλε. Σοβαρά τώρα. Το 6071 έχει προβλήματα με τον εξοπλισμό. Προχωράει μέχρι να σταματήσει. Είχα ένα Meta40 που επρόκειτο να συνεχίσει στο BSL. Δεν έχουμε αλλάξει. Μισό λεπτό», ακούγεται να λέει ένας από τους συνομιλητές.
Περίπου πέντε λεπτά μετά από αυτή την επικοινωνία σημειώθηκε η μοιραία σύγκρουση των δύο τρένων, σύμφωνα με το δημοσίευμα. Η ηχογράφηση, όπως περιγράφεται, αναδεικνύει το ερώτημα γιατί δεν υπήρξε έγκαιρη προειδοποίηση προς το AVE, ώστε να ακινητοποιηθεί πριν φτάσει στο σημείο όπου βρισκόταν το Iryo.
Η Renfe ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι, αφού έλαβε άδεια να συνεχίσει το ταξίδι του, το τρένο της συγκρούστηκε με το τρένο της Iryo, το οποίο είχε παραμείνει ακινητοποιημένο «για λόγους που δεν γνωρίζουμε».
«Το τρένο της Renfe συνέχισε την πορεία του σύμφωνα με τις οδηγίες που έλαβε και σημειώθηκε σύγκρουση. Η ακριβής αλληλουχία των γεγονότων, οι συνθήκες κυκλοφορίας και οι περιστάσεις της πρόσκρουσης θα πρέπει να διαπιστωθούν από την έρευνα», ανέφερε η Renfe σε ανακοίνωσή της.
Η Iryo, η οποία ανακοίνωσε ότι ενεργοποίησε τα πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης, καθώς και η κρατική εταιρεία διαχείρισης σιδηροδρομικών υποδομών Adif, δεν απάντησαν στα αιτήματα για σχολιασμό.
Η Ισπανία πενθεί
Η Ισπανία εισέρχεται σε τριήμερο εθνικό πένθος, μετά τη νέα σιδηροδομική τραγωδία.
Το δυστύχημα, το φονικότερο στην Ευρώπη μετά τον εκτροχιασμό του 2013 στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα της Ισπανίας, κατά τον οποίο έχασαν τη ζωή τους 80 άνθρωποι, σημειώνεται μετά από ένα ακόμη θανατηφόρο περιστατικό τον Ιανουάριο, στο Adamuz. Εκείνο το δυστύχημα αφορούσε τρένα υψηλής ταχύτητας που εκμεταλλεύονταν οι ίδιες εταιρείες στην ίδια γραμμή και είχε προκαλέσει 46 θανάτους. Στη σύγκρουση του Ιανουαρίου, ένα τρένο εκτροχιάστηκε και προσέκρουσε σε ένα τρένο που ερχόταν από την αντίθετη κατεύθυνση, πυροδοτώντας δημόσια συζήτηση σχετικά με τις επενδύσεις στη συντήρηση του σιδηροδρομικού δικτύου.
Στο τηλεοπτικό διάγγελμά του από περιοχή κοντά στο σημείο του δυστυχήματος, νότια της Μαδρίτης, ο Σάντσεθ δήλωσε ότι η «φοβερή τραγωδία» θα διερευνηθεί και δεσμεύτηκε να αντιμετωπιστούν τυχόν παραλείψεις που θα αποκαλυφθούν. Πρόσθεσε, παράλληλα, ότι τα αίτια των δύο δυστυχημάτων (του χθεσινού στο Τολέδο και του Ιανουαρίου στο Adamuz) φαίνεται να μην σχετίζονται μεταξύ τους.
«Εάν χρειαστεί να ενισχύσουμε περαιτέρω την ασφάλεια, προκειμένου να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη στο σιδηροδρομικό μας σύστημα υψηλής ταχύτητας, θα το κάνουμε. Γιατί είναι απαράδεκτο μια χώρα όπως η Ισπανία να υφίσταται δύο σιδηροδρομικά δυστυχήματα υψηλής ταχύτητας μέσα στην ίδια χρονιά», δήλωσε ο Σάντσεθ.
Το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα της Ισπανίας ανακοίνωσε ότι ακύρωσε όλες τις προεκλογικές εκδηλώσεις της ημέρας, ενόψει των εκλογών του επόμενου μήνα.
Οι επιβάτες εκσφενδονίστηκαν από τη σύγκρουση
Εκπρόσωπος της περιφερειακής κυβέρνησης της Καστίλης-Λα Μάντσα δήλωσε ότι στο τρένο της Iryo επέβαιναν 147 άνθρωποι και στο τρένο της Renfe 397, όταν σημειώθηκε η σύγκρουση, περίπου στις 9 π.μ. τοπική ώρα (08:00 GMT). Από τη σύγκρουση εκτροχιάστηκαν δύο βαγόνια της Iryo.
Ο επιβάτης Ραφαέλ Μπαρθέλο δήλωσε ότι αισθανόταν τυχερός, καθώς είχε απομακρυνθεί από τη θέση του για να πάρει έναν καφέ. Πρόσθεσε ότι τουλάχιστον οκτώ άνθρωποι από το δικό του βαγόνι είχαν χάσει τη ζωή τους.
«Παίρναμε πρωινό και πίναμε καφέ, όταν αισθανθήκαμε μια πάρα πολύ ισχυρή πρόσκρουση και εκσφενδονιστήκαμε», είπε.
Σε ένα σχολείο στην Ούρδα, όπου είχαν παραπεμφθεί συγγενείς των επιβατών, μια γυναίκα που έδωσε μόνο το μικρό της όνομα, Άνα, προσπαθούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά της καθώς δήλωνε ότι δεν είχε ακόμη νέα για τον σύζυγό της, τον Πέπε.
Το όνομά του δεν περιλαμβανόταν στον κατάλογο των ταυτοποιημένων θυμάτων, αν και η αστυνομία είχε εντοπίσει τον σκύλο τους, τον Τρέσε.
Η Renfe ανακοίνωσε ότι έθεσε σε λειτουργία ειδική τηλεφωνική γραμμή για τις οικογένειες των θυμάτων. Ο σιδηροδρομικός φορέας γνωστοποίησε επίσης ότι ανέστειλε την πώληση εισιτηρίων για τον διάδρομο υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης–Ανδαλουσίας έως τις 13 Δεκεμβρίου.
Οι δαπάνες για τη συντήρηση
Μια προκαταρκτική έκθεση της Πολιτοφυλακής, τον Φεβρουάριο, ανέφερε ότι τα ελαττώματα στις σιδηροτροχιές ή σε μια συγκόλληση μεταξύ δύο τμημάτων της γραμμής αποτελούσαν την επικρατέστερη θεωρία για τα αίτια του δυστυχήματος του Ιανουαρίου. Ωστόσο, οι ερευνητές εξακολουθούσαν να εξετάζουν επτά ακόμη πιθανά ενδεχόμενα.
Η ισπανική αρχή σιδηροδρομικής ασφάλειας έχει αναφέρει ότι τα ατυχήματα, συμπεριλαμβανομένων των εκτροχιασμών και των συγκρούσεων, αυξήθηκαν από 45 το 2016 σε 57 το 2024 και σε 69 πέρυσι.
Ανάλυση του Reuters, βασισμένη σε στοιχεία της ισπανικής αρχής ανταγωνισμού, έδειξε ότι περίπου 25 εκατομμύρια επιβάτες χρησιμοποίησαν τρένα υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, αριθμός μειωμένος κατά περίπου 14% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Παράλληλα, στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι οι επενδύσεις της Ισπανίας στη συντήρηση των περίπου 4.000 χιλιομέτρων γραμμών υψηλής ταχύτητας υστερούν σε σχέση με άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες.
Παρότι η Ισπανία δαπανούσε κατά μέσο όρο περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως για το δίκτυο υψηλής ταχύτητας μεταξύ 2018 και 2022 —περισσότερα από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα— το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων κατευθυνόταν στην κατασκευή νέων γραμμών.
Μόνο περίπου το 16% των δαπανών προοριζόταν για τη συντήρηση, την ανανέωση και την αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών.