Η ανάγκη για ριζικές αλλαγές στον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής των προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Η σημερινή κατάσταση, με γραφειοκρατικά εμπόδια, καθυστερήσεις πληρωμών και διοικητικές αγκυλώσεις, έχει μετατρέψει τα έργα αυτά σε μια «περιπέτεια» για ιδιοκτήτες, μηχανικούς και προμηθευτές.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) αναγκάστηκε πρόσφατα να παρατείνει εκ νέου τις προθεσμίες ολοκλήρωσης παλαιότερων προγραμμάτων «Εξοικονομώ», καθώς μεγάλος αριθμός έργων παραμένει σε εκκρεμότητα. Το πρόγραμμα του 2021 μετατέθηκε για τις 28 Φεβρουαρίου 2026, ενώ το πρόγραμμα του 2023 –όπου οι πληρωμές δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει– θα ολοκληρωθεί στις 30 Απριλίου 2026, όπως και το τελευταίο «Εξοικονομώ» του 2025.
Η αργή εξέταση των φακέλων και η έλλειψη ρευστότητας έχουν παγώσει την αγορά, αποθαρρύνοντας πολλούς ιδιοκτήτες από τη συμμετοχή. Παράλληλα, η αύξηση του κόστους των υλικών και των εργασιώνέχει περιορίσει δραστικά το όφελος των επιδοτήσεων.
Η κρίση και το «γήρας» των κατοικιών
Σύμφωνα με ανάλυση της Εθνικής Τράπεζας, την περίοδο της οικονομικής κρίσης περίπου 250.000 κατοικίεςυποβαθμίστηκαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε πλέον θεωρούνται μη κατοικήσιμες, έχοντας εξέλθει από την αγορά. Η έλλειψη κεφαλαίων για συντήρηση και επισκευές στέρησε από την οικονομία επενδύσεις ύψους 35 δισ. ευρώ.
Η απογραφή κτιρίων του 2021 αποτυπώνει με σαφήνεια το πρόβλημα: μόλις το 11,6% των κατοικιών είναι ηλικίας έως 25 ετών, ενώ το 88,4% έχει κατασκευαστεί πριν από το 2000. Σχεδόν το 30% αφορά κατοικίες της περιόδου 1945–1980, δηλαδή ηλικίας άνω των 45 ετών. Αν δεν υπάρξει συντονισμένο σχέδιο αναβάθμισης, μεγάλο μέρος αυτών των σπιτιών θα καταστεί μη αξιοποιήσιμο στο άμεσο μέλλον.
Η νέα γενιά προγραμμάτων – Από το 2027 με νέα φιλοσοφία
Το ΥΠΕΝ προετοιμάζει μια νέα γενιά προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης, που θα ξεκινήσει το 2026και θα υλοποιηθεί από το 2027. Στόχος είναι η αναβάθμιση 300.000 κατοικιών, η αύξηση του ρυθμού απορρόφησης κονδυλίων και η μείωση της γραφειοκρατίας μέσω πιο ευέλικτων μηχανισμών.
Οι παρεμβάσεις θα ενταχθούν στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με συνολική χρηματοδότηση 4,78 δισ. ευρώ (εκ των οποίων 3,7 δισ. ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκούς πόρους). Περίπου 2 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν αποκλειστικά σε δράσεις αναβάθμισης κτιρίων, από ενεργειακές βελτιώσεις έως αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και εγκατάσταση θερμοσιφώνων.
Η νέα προσέγγιση – Οι πάροχοι ρεύματος ως μεσολαβητές
Η μεγάλη καινοτομία θα είναι η εμπλοκή των παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας, που θα αναλαμβάνουν ρόλο ενδιάμεσου φορέα μέσω Συμβάσεων Ενεργειακής Απόδοσης (ESCO). Οι εταιρείες θα αναλαμβάνουν το κόστος της αναβάθμισης — από τις μελέτες έως την εγκατάσταση — και ο ιδιοκτήτης θα αποπληρώνει το μερίδιό του μέσω των λογαριασμών ρεύματος, ανάλογα με την εξοικονόμηση που θα επιτυγχάνεται.
Με τον τρόπο αυτό, η διαδικασία αναμένεται να γίνει πιο γρήγορη και αποτελεσματική, ενώ θα ενισχυθούν πρωτίστως τα ευάλωτα νοικοκυριά: χαμηλόμισθοι, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία, φοιτητές, τρίτεκνοι και πολύτεκνοι, καθώς και κάτοικοι νησιωτικών, ορεινών και παραμεθόριων περιοχών.
