Νέα εστία έντασης δημιουργείται στον Περσικό Κόλπο, καθώς το Ιράν προειδοποιεί τα αραβικά κράτη της περιοχής να μην παρέχουν οποιαδήποτε διευκόλυνση στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις. Η Τεχεράνη διαμηνύει ότι στρατιωτική ή άλλη υποστήριξη προς την Ουάσιγκτον θα θεωρηθεί συμμετοχή στην πολεμική αντιπαράθεση, την ώρα που η παρουσία αμερικανικών δυνάμεων στις χώρες του Κόλπου και η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ κρατούν την περιοχή σε κατάσταση υψηλού συναγερμού.
Η νέα προειδοποίηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ξανά σε ιδιαίτερα επικίνδυνο σημείο. Η στρατιωτική αντιπαράθεση έχει ήδη επηρεάσει τις χώρες που βρίσκονται γύρω από τον Περσικό Κόλπο, ενώ η παρουσία αμερικανικών βάσεων στην περιοχή έχει καταστήσει αρκετά από τα κράτη αυτά άμεσα εμπλεκόμενα στις εξελίξεις, ακόμη και όταν τα ίδια επιδιώκουν να κρατήσουν αποστάσεις από τη σύγκρουση.
Στο μήνυμα της Τεχεράνης προς τις χώρες του Κόλπου, το βασικό ζητούμενο είναι σαφές: να μην επιτρέψουν στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν το έδαφος, τις εγκαταστάσεις ή άλλες υποδομές τους για επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν.
Η προειδοποίηση της Τεχεράνης
Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, στρατηγός Αλί Αμπντολαχί, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε βοήθεια ή διευκόλυνση προς τις αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσε να θεωρηθεί συμμετοχή στο πλευρό των ΗΠΑ.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν αφορά μόνο μια άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Η Τεχεράνη επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι θεωρεί κρίσιμο και το ζήτημα της παροχής υποδομών ή άλλων διευκολύνσεων προς τον αμερικανικό στρατό.
Το μήνυμα απευθύνεται ουσιαστικά σε ολόκληρη τη ζώνη του Κόλπου, όπου οι ΗΠΑ διατηρούν σημαντικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και δίκτυο επιχειρησιακών υποδομών.
Γιατί ο Κόλπος βρίσκεται στο επίκεντρο
Η γεωγραφία της περιοχής εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ένταση.
Αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις υπάρχουν σε χώρες όπως το Μπαχρέιν, το Κατάρ και το Κουβέιτ, ενώ αμερικανικές δυνάμεις διατηρούν παρουσία και σε άλλα σημεία της ευρύτερης περιοχής. Για την Ουάσιγκτον, το δίκτυο αυτό αποτελεί βασικό παράγοντα στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.
Για την Τεχεράνη, όμως, η ίδια παρουσία αποτελεί πιθανή απειλή.
Το Ιράν έχει ήδη κατηγορήσει τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις του Κόλπου για στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του. Τον Ιούλιο, η Τεχεράνη είχε ανακοινώσει επιθέσεις εναντίον υποδομών που συνδέονται με αμερικανικές βάσεις σε Κουβέιτ, Κατάρ και Μπαχρέιν.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει πόσο δύσκολο είναι για τα κράτη της περιοχής να παραμείνουν έξω από την αντιπαράθεση, ακόμη και όταν δεν συμμετέχουν άμεσα στις επιχειρήσεις.
Στο βάθος το Στενό του Ορμούζ
Πίσω από τη νέα προειδοποίηση βρίσκεται και η μάχη για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ.
Η στρατηγική θαλάσσια δίοδος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Η ένταση γύρω από το καθεστώς λειτουργίας του έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία στις διεθνείς αγορές και στις χώρες που εξαρτώνται από τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το Στενό θα παραμείνει κλειστό μέχρι να ικανοποιηθούν οι όροι που έχει θέσει προς τις ΗΠΑ, ενώ η Ουάσιγκτον υποστηρίζει διαφορετική εικόνα για την κατάσταση στο πέρασμα.
Η διαφωνία δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι ταυτόχρονα οικονομική και γεωπολιτική, καθώς οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στις μεταφορές μέσω του Ορμούζ μπορεί να επηρεάσει τις τιμές της ενέργειας πολύ πέρα από τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.
Οι χώρες του Κόλπου ανάμεσα σε δύο πλευρές
Τα κράτη της περιοχής βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με μια δύσκολη ισορροπία.
Από τη μία πλευρά, πολλές από αυτές τις χώρες διατηρούν στενές στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Από την άλλη, η άμεση εμπλοκή τους σε αμερικανικές επιχειρήσεις θα μπορούσε να τις καταστήσει στόχο της Τεχεράνης.
Το Ιράν έχει ήδη δείξει ότι είναι διατεθειμένο να συνδέσει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία με τις υποδομές των χωρών όπου αυτή φιλοξενείται. Τον Ιούλιο είχε ανακοινώσει πλήγματα σε αμερικανικές εγκαταστάσεις σε Μπαχρέιν, Κατάρ και Κουβέιτ, ενώ είχε αναφερθεί και σε στρατιωτικούς στόχους στο Ομάν.
Αυτό αυξάνει την πίεση στις κυβερνήσεις του Κόλπου, οι οποίες καλούνται να διατηρήσουν τις σχέσεις τους με την Ουάσιγκτον χωρίς να βρεθούν στο επίκεντρο μιας ευρύτερης σύγκρουσης.
Η διπλωματία δυσκολεύεται να κρατήσει την κατάσταση υπό έλεγχο
Η νέα κλιμάκωση έρχεται ενώ οι προσπάθειες για διπλωματική διευθέτηση έχουν αντιμετωπίσει σοβαρά εμπόδια.
Η προηγούμενη συμφωνία που είχε επιτευχθεί με διεθνή μεσολάβηση δεν κατάφερε να αποτρέψει την αναζωπύρωση της έντασης. Παράλληλα, οι διαφορετικές θέσεις Ουάσιγκτον και Τεχεράνης για το Στενό του Ορμούζ έχουν περιορίσει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια συνεννόησης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες με το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη επιμένει στους δικούς της όρους για την επαναλειτουργία του στρατηγικού περάσματος.
Ένα μήνυμα με αποδέκτες σε ολόκληρη την περιοχή
Η τελευταία προειδοποίηση της Τεχεράνης δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία ανακοίνωση μέσα στην αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον.
Αποτελεί μήνυμα προς τις κυβερνήσεις του Κόλπου ότι το Ιράν παρακολουθεί στενά κάθε κίνηση που θα μπορούσε να διευκολύνει τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Παράλληλα, δείχνει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να μεταφέρει το κόστος της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στις ίδιες τις χώρες που τη φιλοξενούν.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν οι προειδοποιήσεις θα παραμείνουν σε επίπεδο ρητορικής ή εάν θα οδηγήσουν σε νέα στρατιωτικά επεισόδια. Σε μια περιοχή όπου μια επίθεση σε στρατιωτική βάση, ένα περιστατικό στη θάλασσα ή μια διακοπή της ενεργειακής ροής μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες, τα περιθώρια λάθους παραμένουν περιορισμένα.
Και όσο η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν παραμένει χωρίς σταθερή διπλωματική λύση, ο Περσικός Κόλπος εξακολουθεί να αποτελεί το πιο επικίνδυνο σημείο μιας κρίσης που μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τα όρια της Μέσης Ανατολής.
